poleć znajomemu dodaj do ulubionych kontakt

226



227



228



229


Geometrischer Grundiss der Stadt Teschen Ernst Jacobi d'Eckholm, 1789 r.

2010-09-21 12:14:41

Plan, poza napisem "Geometrischer Grundiss der Stadt Teschen" znajdującym się w lewym górnym rogu oraz legendą w stylizowanym kartuszu, odnoszącą się do czasów miasta po pożarze w 1789 roku, nie jest sygnowany ani datowany. Wykonany został przez dyrektora prowincjalnego Urzędu Budowlanego Ersta Jacobiego d?Ekholma, wysłanego do Cieszyna przez radcę gubernialnego Ignatza von Rosenthala w celu oszacowania strat po pożarze i opracowania projektów odbudowy budynków publicznych , m. in. Klasztoru Elżbietanek, gdzie znajdował się Urząd Obwodowy. Plan stanowił podstawę propozycji przedłożonych przez Jacobiego d?Eckholm władzom miasta w lipcu 1789 roku. Swoje propozycje Jacobi zawarł w 14 stronicowym projekcie, gdzie proponował między innymi poszerzenie niektórych ulic, zwłaszcza główny trakt handlowy biegnący od Wyższej Bramy przez ob. ul. Szersznika i ul. Głęboką. Korekty granic obejmowały też fragmenty ul. Srebrnej, Śrutarskiej i Menniczej. Wszystkie miejsca przewidywane do częściowego wykupu i rozbiórki w celu poszerzenia ulic, znajdujemy na planie w postaci naniesionych w tych miejscach korekt w kolorze żółtym. Na planie przewidziane zostały dodatkowe zbiorniki wodne zaznaczone w pięciu różnych miejscach miasta kółkami również w kolorze żółtym. Kółka połączono kreskami w linii prostej co sugeruje, że chodziło o zbiorniki połączone podziemnymi rurami. Podstawą omawianego planu był prawdopodobnie plan Cerriniego z 1775 roku, z którym Jacobi d?Eckholm mógł zapoznać się w Brnie. Podobnie jak w wypadku wspomnianego planu obiekty użyteczności publicznej (kościoły, klasztory) nie zostały wliczone do ciągłej numeracji, ani też osobno oznakowane literami, jednak zostały zaznaczone na planie. To samo dotyczy innych budynków o szczególnym znaczeniu dla miasta (t.j. Rathaus nr 35; Oberthor nr 112, Normalschull nr 166). Większość ulic na planie została opisana nazwami, które mogą jednak pochodzić z późniejszego czasu. Poszczególne parcele ?ocechowano? odcieniami szarości i różnymi rodzajami ukośnych kresek. Według załączonej legendy oznakowania te obrazują, które budynki w mieście uniknęły ognia (z podziałem na drewniane i murowane), a które spłonęły (z rozróżnieniem na murowane, w połowie murowane i drewniane). Omawiany plan powstał zapewne latem 1789 w Brnie jako kopia planu Cerriniego. Następnie został wykorzystany przez Jacobiego d'Eckholm do uwidocznienia na nim proponowanych korekt planu odbudowy Cieszyna. W dalszej kolejności plan przekazano władzom Cieszyna, by na jego podstawie kierowały odbudową miasta. Większość postulatów gubernialnego dyrektora budowlanego została zrealizowana.

Plan trafił do zbiorów Muzeum Śląska Cieszyńskiego w 1930 r. bez podania źródła pochodzenia, pieczątki na odwrocie wskazują jednak, że wcześniej znajdował się w dyspozycji władz miasta Cieszyna. Plan został podklejony płótnem o wymiarach 155x121 cm, stanowiącym podłoże dla czterech części sztywnego papieru, na których naklejono plan właściwy. Razem mają one kształt nieregularnego trapezu. Całość sprawia wrażenie jakby była wycięta z większej całości. U góry do płótna doszyte były cztery skórzane uchwyty, dzięki czemu dla celów urzędowych plan można było wieszać na ścianie. Sam plan narysowany został czarnym tuszem na sztywnym papierze.

W 2009 roku w ramach projektu "Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego" plan poddany został konserwacji. Obiekt rozdublowano i oczyszczono na sucho. Poddano go wielokrotnym kąpielom statycznym oraz myciu. Papier wzmocniono strukturalnie i odkwaszono. Ubytki uzupełnione zostały masą papierową. Drobne fragmenty kwatery połączono w kwatery oraz zdublowano na papier chiński. Kwatery połączono i zdublowano na papier i płótno, scalono kolorystycznie a następnie naciągnięto na krosno i zamknięto w ramie za szybą.

Tekst oprac. na podst; J. Spyra, Najstarsze plany Cieszyna. W: Cieszyńskie Studia Muzealne. Red. J. Spyra, Karel Müller. Cieszyn 2005, s. 188-207.